Gmina Czeremcha

Gmina Czeremcha - z żywymi tradycjami kolejarskimi, osada stanowiąca główny węzeł kolejowy regionu Puszczy Białowieskiej, otwarta na narody i religie, pachnąca kwiatem czeremchy spowija.

 

Zarys dziejów

Historię tej ziemi pisał człowiek swoją codzienną ciężką pracą, karczując puszczę, uprawiając proste poletka, wypasając stada zwierząt. Największe bogactwo dawała mieszkańcom Puszcza i rybne rzeki. Już w pierwszym tysiącleciu n.e. ślady (dowody) stałego osadnictwa potwierdzają grodziska. Przykładem jest grodzisko w Bobrówce.

W XI wieku, najpóźniej na początku XII wieku na północ od Brześcia, na polecenie władców Rusi Kijowskiej zostali osiedleni Połowcy nazywani także Białowieżcami. Bronili terytoriów Rusi przed łupieżczymi: Mazowszan, Jaćwingów. Prusów. (W wiekach XIII i XIV grabią systematycznie te ziemie Litwini i Krzyżacy, a także Mongołowie).

W wyniku pierwszej pomiary przeprowadzone 1560 roku wsie gminy zostały oficjalnie wpisane do dokumentów królewskich. 

Rewizja ekonomii brzeskiej przeprowadzona w 1566 roku stwierdziła istnienie włości połowieckiej, którą tworzyły wsie; Połowce (obecnie Hola), Pieszczatka (Pieszczatka Połowiecka), Suchodół, Chlewiszcze, Suchojry (Suchary), Stawiszcze. W imieniu króla włością zarządzał wójt. W 1566 roku na terenie ziemi połowieckiej wydzielony został obszar i utworzono folwark Połowce (obecnie wieś Połowce).

21 marca 1569 roku Zygmunt August włączył województwo podlaskie do Korony, a województwo brzeskie zostało przy Wielkim Księstwie Litewskim. Zawarta 1 lipca 1569 roku unia utrzymała podział. Granica między Koroną i Litwą przebiegała przez terytorium Czeremchy i gminy. Czeremcha-Wieś, Kuzawa, Repczyce do 1795 roku należały do Korony, a pozostałe wsie do Litwy. III rozbiór Polski utrzymuje powyższy podział. Ziemie Gminy Czeremcha należące wówczas do Korony zostały włączone do zaboru pruskiego, tereny należące do Litwy znalazły się w zaborze rosyjskim. W 1807 roku Napoleon przekazuje 160 mil carowi Aleksandrowi 11. Po zakończeniu budowy linii kolejowej Brześć - Grajewo na stację w Czeremsze 8 sierpnia 1873 roku wjechał z Brześcia pierwszy pociąg.

I wojna światowa dla ziemi Gminy Czeremcha przyniosła zgliszcza pozostawiane przez wycofujące się wojsko carskiej wkraczająca za Rosjanami armia niemiecka rozpoczęła szabrowanie drewna w lasach do 1919 roku. 2 sierpnia 1919 roku powstało województwo białostockie, do którego weszły wsie: Czeremcha-Wieś, Kuzawa, Repczyce. 4 lutego 1921 roku powstaje województwo poleskie, do którego wchodzą pozostałe wsie naszej gminy: Berezyszcze. Bobrówka, Borki. Czeremcha Stacja, Jancewicze, Opaka Duża, Pohulanka. Turowszczyzna, Zubacze. Granica między województwami białostockim i poleskim (na terenie gminy Czeremcha) w ponad 99% procentach pokrywała się z granicą województw z 1569 roku.

W II Rzeczpospolitej ziemie gminy Czeremcha rozdzielone były i należały do gmin: Kleszczele, Wysokie Litewskie, Wierzchowice.

Według danych źródłowych z końca XV wieku na mapie powiatu brzeskiego dzisiejszą Czeremchę-Wieś nazywano Nurcem, najprawdopodobniej od nazwy rzeki Nurzec. 

Nazwa Czeremcha pojawiła się pierwszy raz na mapie topograficznej w 1872 r. W pierwszej połowie XIX w. Rajcy miasta Kleszczele nie wyrazili zgody na budowę skrzyżowania linii kolejowych na terenie swojej miejscowości, w związku z czym zadecydowano o skrzyżowaniu się projektowanej i budowanej linii z już wybudowaną na terenie folwarku Ożarowo. Pod koniec XIX w. rozpoczęto budowę 13 drewnianych domów mieszkalnych dla pracowników kolei. Na przełomie XIX i XX w. powstały także budynki murowane (dwa domy mieszkalne, łaźnia dla pracowników kolei, osiem dróżniczówek).      W 1907 r. ukończono budowę węzła kolejowego. Zbudowano: budynek dworca, parowozownia, budynek mieszkalny, wieża ciśnień i stacja pomp. W latach 1915- 1918/1919 sprawowane były rządy niemieckie. W 1919 r. do pracy na węźle kolejowym przyjechali kolejarze z dyrekcji w Wilnie. Funkcjonowała przychodnia lekarska, która mieściła się w drewnianym budynku, który spłonął w ostatnich dniach wojny. W 1926 r. została otwarta szkoła podstawowa. Na początku września 1939 r. został zbombardowany węzeł kolejowy przez lotnictwo niemieckie. W nocy z 31 grudnia na 1 stycznia 1943 r. spłonęła kaplica rzymskokatolicka pw. NMP. Od 1941 do 1944 r. w Czeremsze istniał areszt żandarmerii niemieckiej. W 1944 r. budynki kolejowe były notorycznie niszczone w czasie walk, zaś 15 sierpnia 1945 r. władze radzieckie przekazały węzeł kolejowy władzom polskim. Lata 1968 - 1978 charakteryzują się największym rozkwitem węzła. Rozbudowano lokomotywownię, zbudowano nowy budynek dworca PKP

Gmina Czeremcha powstała 1 stycznia 1970 r. z przekształcenia gromady Czeremcha. Składa się ona z 12 sołectw: Berezyszcze. Bobrówka, Czeremchą, Czeremcha-Wieś, Jancewicze, Kuzawa, Opaka Duża, Stawiszcze, Pohulanka. Połowce, Wólka Terechowska, Zubacze.

Gmina Czeremcha jest położona w południowej części województwa podlaskiego, w powiecie hajnowskim. Od południowego zachodu graniczy z gminą Nurzec, od zachodu z gminą Milejczyce, od północy z gminą Kleszczele, a od południowego wschodu granicę gminy stanowi granica Państwa z Republiką Białorusi. Powierzchnia w granicach administracyjnych gminy jest równa 9 673 ha. Liczba mieszkańców gminy na dzień 01.01.2014r. wynosiła 3 481.

Powierzchnia w granicach administracyjnych gminy jest równa 9673 ha. Funkcjonuje osobowe drogowe przejście graniczne w Połowcach pomiędzy Polską a Białorusią.

System komunikacyjny gminy Czeremcha tworzy układ: drogi krajowej, dróg powiatowych, gminnych i lokalnych wiejskich. Ogólnie należy stwierdzić, że stan techniczny dróg na terenie gminy jest zadowalający. 

Działalność kulturalna jest zlokalizowana głównie przy Gminnym Ośrodku Kultury. Działają tu zespoły folklorystyczne: Zespół śpiewaczy z Czeremchy Wsi, Zespół Rpiewaczy, Wólczanki "z Wólki Terechowskiej, młodzieżowy zespół folklorystyczny „Htoczka" i jeden z czołowych zespołów folkowych w Polsce zespół „Czeremszyna".

Poza tym w ośrodku kultury działa orkiestra dęta, ognisko muzyczne z nauką gry na instrumentach dętych, pianinie, akordeonie i gitarze, 3 grupy taneczne tańca nowoczesnego, koło plastyczno-rękodzielnicze, koło Regionów. Ośrodek Kultury we współpracy ze Stowarzyszeniem Miłośników Kultury Ludowej organizuje cało-roczne cykliczne warsztaty rękodzielnicze: garncarskie, wyplatania ze słomy i tkackie w ramach projektu „Szkoła ginących rzemiosł". Warsztaty skierowane są do dzieci, młodzieży i dorosłych. W gminie Czeremcha odbywa się festiwal, Z wiejskiego podwórza", Dżereła - Ukraińskie Tradycje i Transformacje, Międzynarodowy Festiwal Teatralny WERTEP.

„Z wiejskiego podwórza", to nie tylko koncerty zespołów i pokazy sztuki ludowej, to także spektakle teatralne, warsztaty rękodzielnicze, muzyczne, taneczne, kulinarne, wystawy, pokazy filmów, jarmark rękodzieła ludowego, degustacje potraw kuchni regionalnych z udziałem znanego kucharza Jana Kuronia. W ostatniej edycji wystąpili m.in.: VOO VOO i Trebunię Tutki, Prusinowski Trio, Czeremszyna, The Ukrainians z Wielkiej Brytanii i Taraf de Haidouks z Rumunii. Rewelacyjnie jak zawsze Festiwal prowadził znany aktor, góral Staszek Jaskółka.

Organizatorami imprezy są: Stowarzyszenie Miłośników Kultury Ludowej i Gminny Ośrodek Kultury w Czeremsze .27 lipca 2014 r. Czeremcha gościła Międzynarodowy Festiwal Teatralny WERTEP, jak zwykle nie zabrakło atrakcji teatralnych w sali Ośrodka Kultury i spektakli plenarnych.

Natomiast 6 września 2014 r. odbył się kolejny festiwal kultury .Dżereła Ukraińskie Tradycje i Transformacje". prezentujący szeroko pojętą kulturę ukraińską w formie koncertów, wystaw, pokazów rzemiosła. Dżereła to doskonała okazja do zapoznania się z kulturą mniejszości ukraińskiej zamieszkującej Podlasie i Polskę.

W formie całorocznej Gminny Ośrodek Kultury w Czeremsze zaprasza chętnych na warsztaty ginących rzemiosł: garncarskie, wyplatania ze słomy i tkackie.

Gminny Ośrodek Kultury prowadzi również działalność usługową: wynajem pokoi noclegowych, organizacja warsztatów rękodzielniczych, wynajem sal na uroczystości rodzinne, pokazy, spotkania, szkolenia.

Walory historyczne:

Do zabytkowych obiektów gminy zaliczają się cmentarze w miejscowościach: Czeremcha (rzymskokatolicki), Czeremcha-Wieś (prawosławny), Kuzawa (prawosławny i wojenny żołnierzy radzieckich) z XIX i XX wieku, Opace Dużej (prawosławny) i Zubaczach (prawosławny). Innymi eksponatami wartymi obejrzenia są pozostałość parku dworskiego w miejscowości Jancewicze. Kolejne rekwizyty starodawne z XIX i XX wieku: budynki mieszkalne oraz budynek mieszkalny zawiadowcy stacji, w której mieściła się później Przychodnia Kolejowa PKP w Czeremsze przy ul. 1 Maja i ul. Lipowej.

Walory sakralno-kulturowe posiada: cerkiew pw. Sw. Kośmy i Damiana w Czeremsze-Wsi (przy drodze krajowej nr 66) - jest to najstarszy obiekt sakralny w Gminie Czeremcha, pierwsze wzmianki o cerkwi pochodzą z 1798 r„ początkowo była to świątynia greckokatolicka, w 1850 r. przemianowana na prawosławną. Podobnym obiektem zabytkowym jest cerkiew pw. Opieki Matki Bożej we Zubacze wraz z ogrodzeniem i dzwonnicą - o architekturze nawiązującej do stylu klasycystycznego zbudowana na planie krzyża łacińskiego w 1897 r. na fundamentach wcześniejszej świątyni z XVII wieku, która została spalona, obok znajduje się dzwonnica z tego samego okresu. Na skraju wsi znajduje się najstarszy cmentarz prawosławny.

Cerkiew filialna pw. Narodzenia Najświętszej k Panny w Opace Dużej, należąca do Parafii Podwyższę Krzyża Pańskiego w Werstoku, w Dekanacie Kleszelowskim. Wybudowana na niewielkim wzniesieniu pod koniec XIX w. Sama cerkiew jest obiektem charakterystycznym dla budowli obrządku wschodniego. Wnętrze świątyni zdobią staro i nowotestamentowe ikony powstałe przez XIX-wiecznych artystów.

Warto wspomnieć również o Prywatnej Historycznej Izbie Tradycji, Pamięci Regionu i Kolei. Znajdują się w niej przedmioty mówiące o historii, budowie i pracy na kolei. Wszystkie te przedmioty można obejrzeć, dotknąć, wypożyczyć np. do napisania pracy dyplomowej.

Na terenie gminy Czeremcha działające stowarzyszenia, zespoły muzyczne, kluby sportowe. Ogólnopolskie Stowarzyszenie „Przyjazny Transport" - jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem mającym na celu rozwijanie i propagowanie inicjatyw, postaw i działań sprzyjających polepszeniu infrastruktury i komunikacji kolejowej z uwzględnię niemi potrzeb mieszkańców, wymogów i standardów 

Stowarzyszenie Animatorów Inicjatyw Lokalnych „Omega" - powstało z inicjatywy osób dostrzegających w swoim środowisku lokalnym potrzebę oraz konieczność podejmowania działań na rzecz wszechstronnego rozwoju społeczeństwa i wspólnot lokalnych, Działalność stowarzyszenia polega na szeroko rozumianej promocji zdrowego i kulturalnego stylu życia i bycia, jak również upowszechnianie i rozwijanie kultury i sztuki, ochrony dziedzictwa kulturowego. Prowadzi również działalność wspomagającą ekologię i ochronę środowiska.

Stowarzyszenie Miłośników Kultury Ludowej działająca na ternie gminy Czeremcha od 1999 roku. Członkowie Stowarzyszenie to głównie mieszkańcy gminy, ale również osoby spoza Czeremchy. Stowarzyszenie od początku swojej działalności jest głównym organizatorem znanego w Polsce Festiwalu Wielu Kultur i Narodów „Z wiejskiego podwórza". Przez 15 lat zrealizowało wiele projektów finansowanych z funduszy krajowych i zagranicznych.

Gminę Czeremcha otacza wyjątkowa przyroda - obszar chronionego krajobrazu Puszczy Białowieskiej. Przemierzając leśne ścieżki przy odrobinie szczęścia spotkamy tu leśnych mieszkańców - dziki, sarny, łosia, rzadko widzianego bociana czarnego oraz oczywiście żubra. Okoliczne lasy są bardzo bogate w runo leśne: jagody, grzyby i maliny, co potwierdzi każdy zapalony grzybiarz.

Północna i południowa część gminy stanowi idealne miejsce do spędzania wolnego czasu przez osoby szukające spokoju oraz kontaktu z przyrodą. Występują tu tereny interesujące pod względem krajoznawczym i krajobrazowym. Głównymi formami wypoczynku są turystyka piesza i rowerowa, którą należy organizować we własnym zakresie. Przez Gminę Czeremcha przebiega Czerwony Szlak Rowerowy (Hajnówka - Nowe Berezowo — Czyże - Zbucz - Stary Komin - Dubicze Cerkiewne – Grabowiec - Kleszczele - Dobrowoda - Czeremcha - Wojnówka - Piaski), o łącznej długości 85 km. Szlak prowadzi przez tereny leśne z różnorodną florą i fauną oraz przez tereny rolnicze, gdzie można obserwować sposoby gospodarowania. Na trasie spotykamy drewniane cerkwie, wsie z zachowaną architekturą typową dla wsi podlaskiej. Krajobrazom uroku dodają prawosławne drewniane krzyże wotywne, często przyozdabiane kwiatami i płóciennym materiałem, niekiedy otoczone płotem. Szlak zielony o długości 59 km (Czeremcha - Czeremcha-Wieś - Zubacze - Klukowicze-Tokary-Koterka- Adamowo – Mętna - Mielnik - Osłowo - Maćkowicze - Siemiatycze) 

Poza walorami przyrodniczymi gmina zachęca także specyficznym klimatem, stworzonym przez żyjące obok siebie kultury polską, białoruską i ukraińską, co stworzyło specyficzny folklor ludowy. Charakterystyczne dla tego regionu są dawne zwyczaje, święta oraz miejscowy dialekt. Mieszkańcy tego terenu wyznają religie prawosławną oraz katolicką. Czeremcha zachęca także unikalnym klimatem, stworzonym przez żyjące obok siebie kultury polską, białoruską i ukraińską, który wpłynęły na powstanie specyficznego folkloru ludowego. Charakterystyczne dla tego regionu są dawne zwyczaje, święta oraz miejscowy dialekt. Mieszkańcy tego terenu wyznają religie prawosławną oraz katolicką. Na terenie gminy można zobaczyć wiele cerkwi, przydrożnych krzyży, a także charakterystyczne drewniane domy ozdobione finezyjnymi rzeźbieniami.

Gmina Czeremcha
ul. Duboisa 14, 17-240 Czeremcha
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
www.czeremcha.pl